ระนาดเอก

ระนาดเอก

ระนาดเป็นเครื่องตีชนิดหนึ่ง  ซึ่งเห็นได้ว่าวิวัฒนาการมาจากกรับ  แต่เดิมคงใช้ไม้กรับ  2  อันตีเป็นจังหวะแล้วต่อมาเกิดความรู้เอาไม้มาทำอย่างกรับหลายๆ อัน  วางเรียงให้เกิดเสียงอย่างหยาบๆ  ขึ้นก่อน  แล้วคิดทำไม้รองเป็นรางวางเรียงราดไป  เมื่อเกิดความรู้ความชำนาญขึ้น  ก็แก้ไขประดิษฐ์ให้มีขนาดลดหลั่นกัน  และทำรางรองให้อุ้มเสียงได้  แล้วใช้เชือกร้อย “ ไม้กรับ” ขนาดต่างๆ นั้นให้ติดกัน  ขึงแขวนไว้กับราง  ใช้ไม้ตีเกิดเสียงกังวานลดหลั่นกันตามต้องการ  ใช้เป็นเครื่องบรรเลงทำนองเพลงได้  แล้วต่อมาก็ประดิษฐ์แก้ไขตัดแต่งและชี้ผึ้งกับตะกั่วผสมกันติดหัวท้ายของไม้กรับ  ถ่วงเสียงให้เกิดไพเราะยิ่งขึ้น  เลยบัญญัติชื่อเครื่องดนตรีชนิดนี้ว่า “ระนาด”  เรียก “ไม้กรับ”  ที่ประดิษฐ์ขึ้นเป็นขนาดต่างๆ นั้นว่า  “ลูกระนาด”  และเรียกลูกระนาดที่ร้อยเชือกเข้าไว้เป็นแผ่นเดียวกันว่า “ผืน”  ลูกระนาดแต่ก่อนทำด้วยไม้ไผ่  ชนิดที่เรียกว่า  ไผ่บงและไผ่ตง  ต่อมามีผู้นำเอาไม้แก่น  เช่น  ไม้ชิงชัน  ไม้มหาด  ไม้พะยุง  มาเหลาใช้บ้าง  แต่ที่นิยมกันมากนั้น  ใช้ไม้ไผ่บงว่าได้เสียงเพราะดี  ทำรางเพื่ออุ้มเสียงเป็นรูปคล้ายลำเรือ  ทางหัวและท้ายโค้งขึ้น  เรียกว่า  “ราง(ระนาด)”  เรียกแผ่นที่ปิดหัวและท้ายรางระนาดว่า “โขน”  และเรียกรวมทั้งรางและผืนรวมกันเป็นลักษณะนามว่า “ราง”

แต่เดิมมา  ดนตรีวงหนึ่ง  ก็มีระนาดเพียงรางเดียว  และระนาดแต่เดิมคงมีลูกระนาดน้อยกว่าในปัจจุบันนี้  ต่อมาได้เพิ่มลูกระนาดมากขึ้น  และเมื่อมาคิดประดิษฐ์ระนาดอีกชนิดหนึ่งให้มีเสียงทุ้ม  ฟังนุ่มไม่แกร่งกร้าวเหมือนชนิดก่อน  จึงเลยเรียกระนาดอย่างใหม่นั้นว่า  “ระนาดทุ้ม”  และเรียกระนาดอย่างเก่าว่า “ระนาดเอก”  เป็นคำผสมขึ้นในภาษาไทย

ระนาดเอกในปัจจุบันมีจำนวน  21 ลูก  ลูกต้น  ขนาดยาวราว  39  ซม.  กว้างราง  5  ซม.  และหนา  1.5  ซม.  ลูกต่อมาลดหลั่นกันลงไปจนลูกที่  21 หรือลูกยอด  มีขนาดยาว  29  ซม.  ลูกระนาดเหล่านั้นร้อยเชือกแขวนบนรางและรางนั้นวัดจาก “โขน”  หัวรางข้างหนึ่งถึง “โขน”  อีกข้างหนึ่ง  ประมาณ  120  ซม.  มีเท้ารองรางตรงส่วนโค้งตอนกลางเป็นเท้าเดียว  รูปอย่างพานแว่นฟ้า

เครื่องดนตรีชนิดนี้  ปรากฏมีทั้ง  ของชวา  ของมอญ  และของพม่า ซึ่งพม่าเรียกว่า  ปัตตลาร์ ( Pattalar  หรือ  Bastran )  การที่ได้ประดิษฐ์ให้วิวัฒนาการขึ้นนั้น  จะเป็นความคิดของไทย  หรือได้อย่างมาจากชาติเพื่อนบ้าน  หรือชาติเพื่อนบ้านเอาอย่างไป  ก็ยังไม่มีหลักฐานจะลงความเห็นได้  แต่คำว่า “ระนาด” นั้น  เป็นคำไทยแผลงหรือยืดเสียงมาจากคำว่า “ราด”  เช่นเดียวกับคำว่า “เรียด”  แผลงเป็นระเนียด, ราว  เป็น  ระนาว,ราบ  เป็น  ระนาบ  และราด  เป็น  ระนาดยังมีคำที่พูดกันมาจนติดปากว่า “ปี่พาทย์ ราด  ตะโพน” แสดงให้เห็นว่าแต่ก่อนคำนี้ยังมิได้ยืดเสียง  และถ้าจะยืดเสียงหรือแผลงตามวิธีข้างบนก็อาจพูดได้ว่า  “ปี่พาทย์  ระนาด  ตะโพน”  คำว่า  “ราด”  ก็หมายความว่าวางเรียงแผ่ออกไป  ทำให้กระจายออกไป  กล่าวคือ  กิริยาที่เอาไม้กรับ  หรือลูกระนาดมาวางเรียงตามขนาดต่างๆ ลดหลั่นกันไปเช่นเดียวกับที่เอาไม้ท่อนมาวางเรียงขวางเป็นทางเดินในที่ลุ่มหรือที่หล่มก็เรียก  ระนาด  และไม้ไผ่ที่ถักอย่างเรือกสำหรับรองท้องเรือ  ก็เรียกว่า  ระนาด  แต่คำว่า “ระนาด”นั้น  จะบัญญัติขึ้นใช้เรียกไม้ท่อนเรียงขวางและไม้เรือกรองท้องเรือก่อน  แล้วนำมาใช้เรียกเครื่องดนตรีต่อภายหลัง  หรือจะบัญญัติขึ้นเรียกใช้เครื่องดนตรีก่อน  แล้วจึงนำไปเรียกใช้เรียกไม้ท่อนเรียงขวางและไม้เรือกรองท้องเรือต่อภายหลัง  เป็นเรื่องที่ยังไม่พบข้อตกลงของนักปราชญ์ทางภาษา

เมื่อ 4-5  ปีมานี้  ทางสมาคมดนตรีอาฟริกัน  (African  Music  Society)  ได้ติดต่อถามมาว่า  ทางเขามีตำนานว่า  ได้รับแบบอย่างระนาดไปจากไทย  เขาอยากทราบว่า  ทางไทยทีตำนานยืนยันหรือไม่  เมื่อท่านธนิต  อยู่โพธิ์  ทราบดังนี้ก็พยายามค้นคว้าสืบกาเอกสารและสอบถามคณาจารย์ทางดนตรีไทยด้วย  เพื่อจะได้ตอบยืนยันเขาไป  แต่เป็นที่น่าเสียใจว่าจนบัดนี้  ยังมิได้พบเอกสารหรือได้ทราบตำนานจากท่านผู้ใดที่พอจะยืนยันเขาไปได้  จึงขอถือโอกาสปวารณาไว้ในที่นี้  ถ้าท่านผู้ใดมีหลักฐานหรือเอกสาร  ขอได้โปรดกรุณาแจ้งให้ทราบด้วย

อ้างอิง – เครื่องดนตรีไทย  พร้อมด้วยตำนานการผสมวงมโหรี  ปี่พาทย์  และเครื่องสาย

ธนิต  อยู่โพธิ์  เรียบเรียง  กรมศิลปากร  จักพิมพ์เผยแพร่  พ.ศ. 2523

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: